AGATHA
CHRISTIE, QUEEN OF CRIME, DUCHESS OF DEATH (door Corine Lepoutre)
Miljoenen lezers over de hele wereld kennen Agatha
Christie als de Koningin van de Misdaad, maar ze noemde zichzelf liever
‘Duchess of Death’. Er zijn meer dan een miljard boeken van haar in het Engels
verkocht. Vertalingen in meer dan vijftig talen leveren nog eens een slordige
miljard verkochte exemplaren op. Na de Bijbel en de werken van Shakespeare
staan de detectives van Agatha Christie als derde op de wereldranglijst van
meest verkochte boeken.
De Engelse Rivièra, de geboortestreek van de schrijfster, fungeert regelmatig
als decor in de detectives. Veel toeristen bezoeken dit gebied en voor de
liefhebbers heeft de Tourist Information in Torquay een route langs de
belangrijkste monumenten uit het leven van de auteur samengesteld: de Agatha
Christie Coast & Countryside Trail.
Agatha Christie wordt op
15 september 1890 als Agatha Mary Clarissa Miller in Torquay geboren. Haar
ouders behoren tot de oudste parochie van South Devon en ze laten hun baby
dopen in de All Saints Torre Torbay, een Anglicaanse kerk die uit de 11e
eeuw stamt. Het marmeren doopvont wordt anno 2000 nog altijd gebruikt. De kerk
bevindt zich aan de Bampfylde Road, niet ver verwijderd van de Barton Road,
waar Ashfield, het ouderlijk huis van Agatha, zich bevindt. Beide lokaties
zijn opgenomen in de Coast & Countryside Trail.
Agatha krijgt een goede opvoeding. Ze geniet, zoals destijds te doen
gebruikelijk bij welgestelde families, thuis onderwijs en later gaat ze zang
en piano studeren in Parijs.
Na haar studie, op 25-jarige leeftijd, trouwt Agatha Miller met Kolonel
Archibald Christie, piloot bij het Royal Flying Corps. De eerste wereldoorlog
is dan net uitgebroken en Agatha maakt zich nuttig voor het Rode Kruis als
verpleegster in het ziekenhuis van Torquay. In 1919 wordt er een dochter
geboren, Rosalind Hicks. In 1920 verschijnt het eerste boek “The Mysterious
Affair at Styles” (De zaak Styles) gebaseerd op haar eigen ervaringen in het
ziekenhuis. De stad Styles is een replica van Torquay en tegen deze
achtergrond beschrijft Christie het Britse herstel van de “Great War”, de
Grote Oorlog. Tegelijkertijd doet de later zo legendarische Hercule Poirot
zijn intrede. Toch duurt het nog een aantal jaren voordat ze echt doorbreekt.
De uitgave van “The Murder of Roger Ackroyd” maakt haar in 1926 plotsklaps tot
een gevierd schrijfster.
Een
truc
Het huwelijk tussen de
Christie’s is wat Archibald betreft in 1928 versleten en hij stuurt aan op een
echtscheiding. Dat is voor Agatha reden om, in navolging van de personen in
haar boeken, zelf de hoofdrol te gaan spelen in een mysterie. Ze past een
verdwijntruc toe, vertrekt met onbekende bestemming en is onvindbaar voor haar
omgeving. Na een aantal dagen wordt ze gesignaleerd in een hotel onder een
valse naam. Desalniettemin wordt de scheiding uitgesproken. Maar Agatha
besluit te blijven schrijven onder de naam van haar eerste echtgenoot.
Op vakantie in Irak ontmoet Agatha, die inmiddels veertig is, de veertien jaar
jongere archeoloog Max Mallowan. In 1930 hertrouwt Agatha en ze begeleidt haar
tweede echtgenoot dikwijls op zijn buitenlandse reizen. Ook assisteert ze bij
opgravingen. Als de tweede wereldoorlog uitbreekt maakt de schrijfster zich
opnieuw dienstbaar in de gezondheidszorg. Ze assisteert in de apotheek van het
Londense Universiteits Ziekenhuis.
En ze blijft schrijven. In een onnavolgbaar tempo rollen de boeken van de
pers. Daarnaast worden er toneelstukken geproduceerd naar aanleiding van de
boeken. In 1952 wordt voor het eerst het toneelstuk “The Mousetrap” opgevoerd
in het Ambassadors Theatre met Richard Attenborough en Sheila Sim in de
hoofdrollen. Sinds 1974 staat dit stuk, met steeds weer andere acteurs,
geprogrammeerd in het St. Martins Theatre in Londen.
De
karakters
De Belgische detective
Hercule Poirot doet, zoals gezegd, zijn intrede in het eerste boek ‘De zaak
Styles’. Deze excentrieke kleine man met zijn grappige snor en eivormig hoofd,
weet iedere misdaad te ontrafelen. Hij heeft een hoge dunk van zichzelf en
gaat prat op zijn ‘kleine grijze cellen’. Poirot figureert in 33 boeken en
korte verhalen en wordt de ene keer bijgestaan door Kapitein Arthur Hastings,
de andere keer door Ariadne Oliver of inspecteur Japp. Hercule Poirot
verschijnt op het witte doek in ‘Moord in de Oriënt Express’ (Albert Finney)
en ‘Dood op de Nijl’ (Peter Ustinov). Allengs gaat het karakter Hercule Poirot
meer en meer een eigen leven leiden, wordt zelfs zo’n onafhankelijk persoon
dat de Newfoundlandse Anne Hart een biografie over hem uitbrengt. In 1975
treedt hij voor het laatst op in ‘Poirot’s Last Case’.
Miss Marple is Agatha’s
lievelings karakter. Deze oude vrijster uit St. Mary Mead lijkt in de verste
verte niet op een detective, maar waar de politie faalt heeft Miss Marple
altijd succes. Mensenkennis is haar wapen tegen de misdaad. Ze figureert in
twaalf boeken, voor het eerst in 1930 in ‘Moord in de Pastorie’ en voor het
laatst in ‘Miss Marple’s Last Cases’. Miss Marple treft net als Hercule Poirot
de eer om door Anne Hart te worden vereeuwigd in een biografie.
Het echtpaar Tommy en
Tuppence Beresford lossen ook menige misdaad op, zij het dat de boeken waarin
zij aan het werk zijn minder vaart hebben dan de rest van het oeuvre van
Agatha Christie.
De
fans
Als de gevierde auteur
80 jaar oud is verwerft ze de titel Dame of the British Empire. Vijf jaar
later, op 12 januari 1976, sterft Lady Mallowan. Op haar grafsteen op St.
Mary’s Churchyard in Cholsey, Berkshire, staat gegraveerd “DAME AGATHA
CHRISTIE”.
Ondanks het feit dat Christie al een kwart eeuw geleden overleed, heeft zij
nog steeds fans en haar werk leeft voort. Ook in de nieuwe media. Internet
biedt voor de liefhebbers de mogelijkheid om met zich nog meer te verdiepen in
de wereld van Agatha Christie. Haar kleinzoon Mathew Prichard heeft een site
opgezet waarop hij verklaart: “Mijn grootmoeder was er altijd op gebrand om
langs nieuwe wegen haar publiek aan zich te binden. Aan het einde van haar
leven was ze erg succesvol in het stimuleren van verschillende media, zoals
radio, theater, film en televisie, om haar verhalen in de publiciteit te
brengen. Internet zou zij zeker gebruikt hebben als uitbreiding daarvan en
daarom presenteren wij in haar geest deze website.”
De detectives van Agatha Christie zijn tegenwoordig enigszins gedateerd, maar
een rasechte fan verklaart: “Altijd wanneer ik één van Christie’s boeken lees
wordt er een totaal onverwachte draai aan het verhaal gegeven. Haar verhalen
geven je het idee dat je weet wie de moordenaar is, maar aan het eind is de
dader iemand die je totaal niet had verdacht. Daarom lees ik steeds opnieuw de
feilloze verhalen met Hercule Poirot in de hoofdrol. En dan weet ik weer niet
wie de moordenaar is. Agatha Christie is zonder twijfel de koningin van de
misdaadromans. Mijn favoriete titels zijn ‘Tien kleine negertjes’, ‘Moord in
de Oriënt Express’, ‘De moord op Roger Ackroyd’ en ‘Het ABC-mysterie’.”
Agatha Christie’s Rivièra
De Tourist Information
Torquay geeft een routebeschrijving uit voor mensen die in de voetsporen van
Agatha Christie willen treden. Deze route gaat te voet, per trein, per bus en
per boot. Er is ook een speciale route voor automobilisten. Een aantal
hoogtepunten zijn: Anstey’s Cove, een kreek waar Agatha dikwijls tot rust
kwam, Kents Cavern, dat als decor diende in de film ‘The Man in the Brown Suit’
en Oldway Mansion in Paignton, waar Agatha vaak ging dansen. Churston is het
dorp waar Agatha tijdens haar latere leven woonde en toeristen kunnen een
tochtje maken in de stoomtrein waarin Agatha ook reisde. In de kerk valt het
door Agatha geschonken beschilderde raam te bezichtigen en de Churston Court
Inn is gevestigd in een huis waar de schrijfster vroeger veel te gast was.
Andere hoogtepunten zijn het bronzen standbeeld, Torre Abbey en huize Ashfield.
Agatha Christie: een keurige mevrouw
Het leven van de populairste
detective-romanschrijfster ter wereld, Agatha Christie, bevat, zoals dat bij
haar carrière past, gedeeltelijk de elementen van een mysterie. In
tegenstelling tot vele andere schrijvers is er weinig over haar leven bekend
en wie de foto’s van haar gezicht bekijkt, begrijpt waarom zij zich zo listig
uit schandaal- en society-rubrieken heeft weten te houden. Zo goed als zij in
haar verhalen het geheim van een ‘plot’ tot aan de ontknoping weet te bewaren,
zo goed heeft zij in haar lange bestaan haar persoonlijke leven op de
achtergrond en buiten de publiciteit weten te houden. Ze is namelijk niet
alleen een typisch Engels gereserveerde, maar ook een uiterst intelligente en
buitengewoon verlegen vrouw, moeilijk te benaderen voor journalisten.
Bovendien is zij een groot deel van het jaar op reis met haar man en,
voorzover zij in Engeland verblijft, gedraagt zij zich als een gemiddelde
burgermevrouw, die zich in haar levenswijze in niets onderscheidt van talloze
andere welgestelde burgermevrouwen. Toch is er in haar leven een geheim
geweest, dat nooit helemaal opgelost werd en dat aan haar miljoenen lezers zo
goed als onbekend is gebleven. Dat dit geheim veel tot haar succes heeft
bijgedragen, is men bovendien zo goed als vergeten.
Agatha Mary Clarissa Miller werd in 1890 in Torquay, een schilderachtig
plaatsje aan de kust van Devon en een geliefd kunstenaarsoord, geboren. Haar
vader, een niet onbemiddelde Amerikaan, vestigde zich daar om onbekende
redenen. Hij speelde in het leven van zijn begaafde dochter ook nauwelijks een
rol, want hij overleed toen zij nog een klein kind was. Haar moeder, een
ontwikkelde en ambitieuze vrouw, gaf haar dochter een merkwaardige opvoeding.
Agatha doorliep geen enkele school, maar ontving haar opleiding thuis. Het kan
zijn dat de moeder zelf droomde van een artistieke loopbaan - maar hoe dan
ook, zij stimuleerde haar dochter tot het schrijven van verhalen en gedichten
en andere kunstzinnige bezigheden en liet het meisje op zestienjarige leeftijd
een jaar in Parijs wonen om er operazang te studeren. Agatha was vlug genoeg
van begrip om te ontdekken, dat zij in die richting geen talent bezat en
keerde naar Engeland terug, waar zij haar, vermoedelijk gemakkelijke, leventje
van artistiek jong meisje weer opvatte en de tijd doorbracht met wandelen,
zwemmen, lezen en musiceren en met het verkeren in kunstenaarskringen. Hier
leerde zij ook de dertig jaar oudere, bekende romanschrijver Eden Phillpotts
kennen, die zij haar eerste proeven liet lezen; hij spoorde haar ten minste
aan er mee verder te gaan. Haast had ze niet, want ze wilde ook het bestaan
van een gewone, mondaine jonge vrouw uit die dagen leiden en in 1914, vlak na
het uitbreken van de eerste wereldoorlog, trouwde ze met de officier Archibald
Christie. Over dit huwelijk is zo goed als niets bekend, maar we mogen
aannemen, dat het allesbehalve gelukkig is geweest en we kunnen ons dus alleen
in veronderstellingen verdiepen.
De jonge officier nam actief
deel aan de oorlog en Agatha werd rode-kruisverpleegster. Ze deed dit werk met
liefde en nog onlangs verklaarde zij in een interview, dat ze verpleegster zou
zijn gebleven, wanneer ze niet hertrouwd was en geen schrijfster was geworden.
Intussen vulde ze - als zovele verpleegsters - haar vrije uren met het
schrijven van verhalen. Verder las ze veel, vooral detective-romans en op een
keer, tegen het einde van de oorlog zei haar zuster tegen haar, dat er toch
eigenlijk maar zo weinig goede detective-romans geschreven werden, waarin men
de dader niet vooruit kon raden. Waarop Agatha antwoordde: ‘Dat boek ga ik
schrijven!’ Zo ontstond haar eerste Hercule Poirot-roman: ‘The Mysterious
Affair at Styles’.
| Het duurde
twee jaar voor ze er een uitgever voor
vond en het boek had slechts een matig succes, toen het in 1920
verscheen. Het grappige is, dat Hercule Poirot, toen reeds een bejaard
politieman-in-ruste, in de veertig er op volgende jaren nauwelijks ouder
is geworden en intussen door de schrijfster zelf in leeftijd is
achterhaald!
Pas in 1926 verscheen haar tweede
roman, ‘The Murder of Roger Acroyd’, die haar roem over de gehele wereld
zou vestigen. Dat dit boek zo bekend werd, ligt niet alleen aan de voor
die tijd originele opzet van het verhaal, waarin de verteller ook de
moordenaar blijkt te zijn, maar tevens aan het geheim, waar ik eerder op
zinspeelde. |
 |
Ik opperde reeds de
veronderstelling, dat Agatha, als mevrouw Christie, niet gelukkig getrouwd
was. Haar man, beroepsofficier en inmiddels kolonel geworden, werd verliefd op
een andere vrouw. Dit moet voor Agatha de bitterste tijd van haar leven
geweest zijn, want - en nu komt het vreemde - zij identificeerde zich
zozeer met de vriendin van haar man, dat zij in december van het jaar 1926
het huis uit vluchtte en negen dagen later in een zenuwinrichting in Yorkshire
teruggevonden werd, waar zij zich had laten inschrijven onder de naam van
die vriendin. De doktoren verklaarden dat zij aan geheugenverlies leed!
Hoe het zij, aanvankelijk
werd zij als vermist beschouwd en als zodanig werd, door heel Engeland, haar
opsporing verzocht. De kranten schreven er over en amateurdetectives boden hun
diensten gratis aan. De politie ontving anonieme brieven waarin gezinspeeld
werd op haar ongelukkige huwelijk en waarin geïnsinueerd werd, dat zij
misschien wel vermoord was door haar man. Deze geheimzinnige gebeurtenis, die
zó uit een Victoriaanse roman à la Wilkie Collins of Sheridan Le Fanu gelicht
kon zijn, maakte haar op slag beroemd. Haar boeken raakten in enkele dagen
uitverkocht en twee grote dagbladen begonnen ze als feuilletons af te drukken.
Boze tongen hebben wel beweerd dat de hele verdwijning in scène is gezet als
een stunt om Agatha beroemd te maken. Maar dit geloof ik niet. In ieder geval
scheidde zij in 1927 van haar kolonel, van wie ze toch heel veel gehouden moet
hebben, want ze bleef de naam Christie als auteursnaam behouden. Ook toen ze
voor de tweede maal trouwde en gelukkig getrouwd is gebleven met de
archeoloog Max Mallowan, die zij leerde kennen gedurende een vakantietrip naar
Ur, in Zuid-Babylonië. Sedertdien verdween alle mysterie uit haar bestaan, om
alleen nog maar verder te leven in haar ruim vijftig romans.
Iedereen weet nu wel hoe fabelachtig het succes is geworden van deze ‘koningin
van de misdaad’, van wie men schertsend zegt, dat zij meer aan de misdaad
verdiend heeft dan Lucretia Borgia. Stellig is dat mee te danken aan het feit,
dat zij, behalve de meest verrassende ‘plots’, in haar verhalen een
opmerkelijk talent aan de dag legt voor tal van kleine, algemeen menselijke
trekjes. In een paar zinnen weet zij een figuur te tekenen, zoals wij die
allemaal dagelijks ontmoeten. Daarnaast bezit ze gevoel voor humor en heeft ze
een scherp oog voor de kleine verdrietelijkheden in het leven van de normale
mens, ondanks het feit dat zij de grote, bizarre tragedie van de moord tot
onderwerp van haar romans maakt.
Hercule Poirot
Hercule Poirot kent als
speurder zijn gelijke niet. Om een mysterie op te lossen concentreert de
Belgische detective niet op de materiële aanwijzingen, maar op de
psychologische aspecten van de misdaad. Deze methode is radicaal tegengesteld
aan die van zijn beroemde Britse collega Sherlock Holmes.
De held uit de detectiveverhalen van Agatha Christie verzeilde in Engeland als
gevolg van de Eerste Wereldoorlog. In de loop van zijn carrière zou deze tot
privé-detective omgeschoolde ex-politieman meer dan 30 mysterieuze zaken
oplossen.
Hercule Poirot is een heer van stand, trots, vaderlijk en een tikkeltje
zelfingenomen. Geen raadsel blijft voor hem verborgen. Maar het is niets voor
hem om met een vergrootglas naar sporen te zoeken. Zijn methode om moordenaars
te ontmaskeren is het psychologisch onderzoek. Dit bestaat erin rustig in een
fauteuil te gaan zitten en de ‘grijze cellen’ het werk te laten doen.
Voor Poirot valt een moord niet te herleiden tot de feiten zelf en dient de
verklaring eerst gezocht in de persoonlijkheid van de moordenaar en het
slachtoffer. Uit de vele op het eerste gezicht onbetekende details die hij
tijdens zijn verhoren verzamelt, puzzelt hij nadien de oplossing bijeen. Zijn
onderzoeken eindigen traditioneel met een bijeenkomst met alle verdachten
waarop Poirot de naam van de dader onthult.
Het uiterlijk van Hercule Poirot is misleidend en draagt bij tot zijn succes.
Niets doet vermoeden dat achter dit goedmoedige heertje met zijn grote snor
een detective schuilt met een flitsende geest.
Hercule Poirot verscheen reeds in de eerste roman van Agatha Christie (“De
mysterieuze zaak Styles”), maar hij en zijn ongebruikelijke methodes beleefden
hun grote doorbraak in de roman “De moord op Roger Ackroyd” uit 1926. Het
personage van de detective stierf enkele maanden na zijn auteur, een vrij
zeldzame gebeurtenis in de geschiedenis van de literatuur. Agatha Christie gaf
haar erfgenamen namelijk opdracht haar laatste roman te publiceren, geschreven
in 1940 in sindsdien in een koffer bewaard.
De titel : Hercule Poirot verlaat
het toneel.
